Zoeken
Last comments
Wellicht een leuke aanvulling; twee potten met D'Scholte. De eerste werd aanboden op de Franse Proantic site. De tweede ging onder de hamer in 2024 bij het Twents Veilinghuis.
Geachte/beste,
In navolging van Dhr. Stevelinck: Wellicht heeft in uw pot wel een tabaksproduct gezeten, dat afkomstig was van de ‘tabaksfabrijcq’ van Jan Agges Scholten (1690-1772), gevestigd in Amsterdam. De door hem gebruikte tabak kwam uit Brazilië en West-Indië. Hij mengde deze met goedkope inheemse tabak uit eigen land. Of de ‘tabaksfabrijcq’ ook na zijn dood nog tabaksproducten leverde en onder welke naam is wellicht een onderzoek waard. De leeftijd c.q. ontstaansperiode ('1760-1820') van uw pot zou er namelijk nauwkeuriger mee bepaald kunnen worden.
Zie voor bovenstaande o.a.: https://www.amsterdamhv.nl/wiki/prinshendrikkade142.html
Geachte/beste,
Bij deze een kleine aanvulling op mijn eerdere reactie. Voor een bord met een vrijwel identiek decor, gemerkt 'IVL 6', zie: inbreng gebruiker RyanEmeli1960 - juli 2022, inclusief reacties.
Geachte/beste,
Voor twee Delftse borden met een zeer vergelijkbaar decor zie: inbreng gebruiker CvdS - augustus 2025, inclusief reacties.
Voor een identiek bord, gemerkt 'IVL 6', zie: site Rob Michiels Auctions - 'Aziatische, Europese & Islamitische kunst', 26 mei 2020, lot 334.
Beste/geachte,
Voor een vergelijkbare, zij het iets kleinere, 18e-eeuwse Delftse boterpot met 'peterseliedecor' zie: collectie Fries Museum - objectnummer BP 2010-036. (online collectie)
Heeft de deksel een bijbehorende decoratie?
Dear,
I would like to provide some additional information regarding your dish. The depiction on your dish parallels images on other Delftware dishes. The central scene may refer to an execution, in relation to rehabilitation. For more information about the accompanying story, a Delft dish with a more or less similar decoration, and various source references, please visit the website of Pater Gratia Oriental Art - category ‘Delft Faience 1640-1730 / Other Earthenware’, Object 2010C284.
Beste/geachte,
Mocht er een bijbel verhaal ten grondslag liggen aan de afbeelding op uw schotel, dan is het misschien ‘De verloren zoon.’ Door de eeuwen heen heeft het veel Europese kunstenaars en ambachtslieden geïnspireerd tot het maken van prenten, tekeningen en schilderstukken. Ook komt het verhaal voor op tegels en borden. De momenten van ‘inkeer’ en ‘terugkomst’ lijken daarbij – wellicht ingegeven door de dramatische of spirituele lading ervan – het vaakst verbeeld. Opvallend daarbij is de vrije ‘invulling’ die kunstenaars en ambachtslieden ogenschijnlijk gevoeld moeten hebben bij het weergeven van het verhaal, of delen daarvan. Ondanks dat in het bijbel verhaal geen exacte beschrijving wordt gegeven van de hoedanigheid of locatie waarin ‘De verloren zoon’ verkwistend met zijn bestaansmiddelen omgaat, kan hij in afbeeldingen met regelmaat gokkend worden teruggevonden en/of in het bijzijn van drank en vrouwelijk gezelschap. Ook scenes, waarin hij een etablissement wordt uitgezet, zijn niet direct te relateren aan de bijbeltekst in kwestie. Een minder vaak weergegeven scene volgt direct op het moment dat ‘De verloren zoon’ gebrek begint te lijden. In Lukas 15:15 staat hierover geschreven: ‘En hij ging heen, en voegde zich bij een van de burgers deszelven lands; en die zond hem op zijn land om de zwijnen te weiden.’
In een prent van Claes Jansz. Visscher II komt dit moment voor als onderdeel van een reeks, die bekend is onder de titel Geschiedenis van de verloren zoon. Boven het bijschrift Eygen schult baert gedult is te zien waarop ‘De verloren zoon’ – inmiddels berooid – richting zijn nieuwe taak wordt gezonden. (zie bijgevoegde afbeelding) Hij heeft een lange stok bij zich, die zijn rondtrekkend of dolend bestaan lijkt te onderstrepen. In het fragment dat volgt in de reeks bevindt hij zich al tussen de varkens.
Is het mogelijk dat de decorateur van uw schotel een voorstelling heeft bedacht van het moment, vlak nadat hij zijn nieuwe bestemming kreeg toegewezen. Gaat het hier om ‘De verloren zoon’ op weg naar de varkens? Hoewel de varkens zelf niet zijn verbeeld, geven de bouwwerken op de achtergrond mogelijk een antwoord op deze vraag. Zij komen in opzet namelijk aardig overeen met de stal, waarvoor varkens liggen, op een 17e-eeuws prent van Karel du Jardin. Naast een toegang - in het midden van de façade – is er enige gelijkenis te vinden in het lage, schuine puntdak.
Over een stal, laat staan varkensstallen, wordt in Lukas 15 overigens met geen woord gerept. Gezien de invulling die kunstenaars en ambachtslieden in dat opzicht gaven aan het verhaal, lijkt dat niet persé een teken aan de wand. Wat wel te denken geeft, is de kleding en de veronderstelde stralenkrans rond het hoofd van de weergegeven persoon op uw schotel. Zover bekend ontbreekt de laatste namelijk in iedere 16e- of 17e-eeuwse weergave van´De verloren zoon’. Waarschijnlijk omdat het hier duidelijk om een fictief personage gaat in een verhaal. En wat betreft de kleding: de lange mantel waarin de persoon op uw schotel gehuld lijkt, strookt niet met hoe ‘De verloren zoon’ destijds - in staten van toenemend verval - werd verbeeld. Als gevolg van zijn onfortuinlijke levenswandel wordt hij op schilderijen, tekeningen en prenten vrijwel altijd gepresenteerd in gescheurde broek en dito hemd.
Het moge duidelijk zijn: een eenduidige interpretatie van de afbeelding op uw schotel is lastig te geven. Hopelijk zet de bovenstaande uiteenzetting anderen nog eens aan, om de oorsprong van de afbeelding op uw schotel te achterhalen.
Voor vier tegeltableaus met fragmenten uit ‘De Verloren zoon’: Keramiekmuseum Princessehof- objectnummer BP 01968 e.a. Voor een gelijksoortig tableau van dezelfde maker: Het Rijksmuseum – objectnummer BK-NM-12411-A.
Voor een Frans/Italiaans kom met een fragment uit ‘De verloren zoon’: The British Museum -registration number 1894,0807.1. Voor een Engelse 1653 gedateerde schotel in dezelfde collectie: registration number 1888,1110.17.
Voor de prent van Claes Jansz. Visscher II: Het Rijksmuseum - objectnummer RP-P-1997-164.
Voor de prent van Karel du Jardin: Het Rijksmuseum – objectnummer RP-P-1885-A-9558.
Beste/geachte,
Of uw majolica schotel voorzien is van een bekende voorstelling is moeilijk te zeggen. Er zijn verschillende majolica schotels bekend, waarbij op het plat een mand, schaal (al dan niet op een voet) of schotel met fruit is afgebeeld. Interessant is dat bij deze voorstellingen, net zoals bij uw schotel het geval is, een zekere symmetrie is toegepast in de positionering van het fruit. Fruitmanden en -schalen kunnen eveneens worden teruggevonden op tegels. De aanwezigheid van dit thema op verschillende keramiekproducten uit dezelfde tijd, bevestigt de kruisbestuiving die er tussen 17e-eeuwse ambachtslieden en/of werkplaatsen bestaan moet hebben.
Met fruit overladen schalen, manden en schotels zijn terug te vinden op een flink aantal 16e- en 17e-eeuwse prenten, tekeningen en schilderijen. Soms als onderdeel van een groter verhaal of compositie, soms als hoofdonderwerp binnen een stilleven. Dit genre vormde misschien de grootste inspiratiebron bij het decoreren van tegels, borden en schotels.
Uw schotel kent overigens een fraaie tegenhanger in een stuk majolica dat april 2016 werd geveild bij Veilinghuis De Zwaan. Op de schotel in kwestie is eveneens een mand vol fruit te zien, zij het dat de weergave ervan wat meer is uitgewerkt. De decoratie op de rand van de schotel is vrijwel identiek aan die op uw exemplaar. Intrigerend is de herhaling van de ietwat verbasterde ‘ossenkoppen’. Dit motief kan eveneens worden gevonden als hoekmotief op tegels, soms in combinatie met fruit gevulde manden en of -schalen. Door K. Laméris is eerder gewezen op de relatie tussen de ‘ossenkop’ en het ‘ruyi’ motief; een motief dat op veel Kraakporselein als decoratief element dienst doet. De ‘ossenkop’ zou zijn afgeleid van dit Chinese gelukssymbool. Had de decorateur van uw schotel weet van deze bijzondere betekenis? Dat is natuurlijk niet meer na te gaan.
De invloed van het Chinees porselein laat zich mogelijk nog op een andere manier gelden. Op diverse Kraakporseleinen borden en schotels komen zogenaamde ´bloemenmanden´ voor. Zij zijn – in plaats van fruit – vaak rijkelijk gevuld met pioenen, chrysanten en andere objecten met positieve connotaties. De ´bloemenmanden´ zijn vrijwel altijd centraal op het plat weergegeven, omgeven door een repeterend patroon op de rand. In enkele gevallen kan de ´bloemenmand´ worden aangetroffen op een tafeltje. Wie oog heeft voor de wijze waarop sommige majolica schotels en tegels zijn voorzien van gevulde manden en schalen, ziet verrassende parallellen met het Chinese porselein.
Voor een klein overzicht van Majolica schotels waarop manden en schalen met fruit zijn verbeeld, zie bijvoorbeeld: P. Biesboer, Nederlandse Majolica, 1550 – 1650, Amsterdam 1997, pp. 124-127, afb. 145, 146, 148, 149. F. Scholten, Dutch & Delftware (1550-1700) from the Edwin van Drecht Collection, Amsterdam 1993, pp. 44-45, afb. 37.
Voor een klein overzicht van tegels waarop manden en schalen met fruit zijn verbeeld, zie bijvoorbeeld: N. de Nas, G.J.M. de Ree, B.J. Baas, Verglaasde Charme, De schoonheid van de Nederlandse Tegel, Zwolle 2013, pp. 38-39, afb. 36-40. P. Biesboer, Nederlandse Majolica, 1550 – 1650, Amsterdam 1997, pp. 126, afb. 147. Collectie Het Rijksmuseum – objectnummers BK-NM-11738, BK-1955-286-E, etc.
Voor een rijk overzicht aan stillevens: site Het RKD - Nederlands Instituut voor Kunstgeschiedenis, zoektermen: ‘fruit & mand’, ‘fruit & schaal’, ‘fruit & tazza’.
Voor de relatie tussen de ‘ossenkop’ en het ‘ruyi’ motief: K. Laméris, De Ossenkop, in: Tegel, Zeist 1997/25, pp. 24-26.
Voor Kraakporseleinen schotels waarop bloemmanden zijn verbeeld, zie bijvoorbeeld: collectie Foundation Custodia, The Frits Lugt collection – inventarisnummer 190, collectie Calouste Gulbenkian Museum – inventarisnummer 965. En: Site Guest & Gray - Ref: U734 (september 2025)
